Op de markt, voor een kraam met boerenkazen, staat niet altijd vermeld welk type melk is gebruikt. Voor een zwangere vrouw maakt dat een gewone aankoop ineens twijfelachtig. Rauwe melk tijdens de zwangerschap brengt een concreet risico met zich mee: de bacterie Listeria monocytogenes, die in niet-gepasteuriseerde producten kan overleven, kan de placenta passeren en de foetus bereiken.
Het immuunsysteem van een zwangere vrouw werkt op een lager pitje om de foetus te verdragen. Deze fysiologische immunosuppressie maakt het lichaam vatbaarder voor voedselinfecties, met name listeriose.
Een product met rauwe melk herkennen voordat je het koopt of eet
Op kaas die in de supermarkt wordt verkocht, moet de vermelding “rauwe melk” of “van rauwe koeien-/geiten-/schapenmelk” verplicht op de verpakking staan. In het schap kun je ook letten op de vermelding “gepasteuriseerde melk” of “gethermiseerde melk”, die aangeeft dat de melk een warmtebehandeling heeft ondergaan.
Meer inzicht in de risico’s van rauwe melk tijdens de zwangerschap helpt je om bij het kopen de juiste vragen te stellen, vooral als je te maken hebt met een ambachtelijk product zonder uitgebreide verpakking.
De grootste blinde vlek is de markt, een kleine producent of een restaurant. Op een boerenmarkt wordt kaas vaak per stuk afgesneden verkocht, zonder individueel etiket. In dat geval is de verkoper rechtstreeks vragen of de melk rauw of gepasteuriseerd is de enige betrouwbare aanpak. Een kaasmaker die zijn kaas zelf maakt, kent zijn werkwijze en kan zonder aarzelen antwoord geven.
Op de menukaart van een restaurant staat zelden welk type melk is gebruikt. Je kunt het aan de bediening vragen, maar het antwoord hangt af van hoeveel diegene van het product weet. Als de informatie ontbreekt, kun je beter geen risico nemen of een gerecht kiezen waarin de kaas door en door wordt verhit (ovenschotel, quiche, pizza rechtstreeks uit de oven).
- In de supermarkt: lees het etiket en zoek naar de vermelding “rauwe melk” of “gepasteuriseerde melk” in de ingrediëntenlijst of op de voorkant van de verpakking.
- Op de markt of bij een ambachtelijke producent: vraag het aan de producent. Een betrouwbare vakman vermeldt deze informatie of geeft die uit zichzelf.
- In een restaurant: vraag het aan de bediening. Krijg je geen duidelijk antwoord, kies dan bij voorkeur een gerecht waarin de kaas op hoge temperatuur wordt verhit.
- Op reis: in sommige landen gelden andere etiketteringsnormen. Vermijd bij twijfel lokale, onverpakte zachte kazen.
Listeria en zwangerschap: wat de bacterie concreet veroorzaakt
Listeriose is zeldzaam onder de algemene bevolking, maar zwangere vrouwen lopen aanzienlijk meer risico. Listeria monocytogenes kan zich zelfs bij lage temperaturen vermenigvuldigen, in tegenstelling tot de meeste voedselbacteriën. Een besmette kaas die in de koelkast wordt bewaard, kan dus nog steeds gevaarlijk zijn.
Bij de aanstaande moeder veroorzaakt de infectie vaak milde symptomen: lichte koorts, spierpijn en soms maag-darmklachten. Omdat deze klachten gemakkelijk worden verward met griep, wordt de diagnose vaak later gesteld. Het grootste gevaar is voor de foetus: de bacterie kan een miskraam, vroeggeboorte of een ernstige infectie bij de pasgeborene veroorzaken (hersenvliesontsteking, bloedvergiftiging).
De incubatietijd varieert van enkele dagen tot meerdere weken. Een zwangere vrouw die ongemerkt een verdacht product heeft gegeten, krijgt niet noodzakelijk meteen klachten. Neem daarom na het eten van kaas die mogelijk van rauwe melk is gemaakt bij twijfel contact op met je arts of verloskundige. Die kan passende controles instellen, zoals temperatuurmetingen en eventueel een bloedonderzoek.
Kazen die je tijdens de zwangerschap wel en niet kunt eten
Het gaat niet alleen om het verschil tussen rauwe en gepasteuriseerde melk. Ook het type kaas speelt een directe rol bij het bacteriële risico.
Kazen die je zonder bijzondere beperkingen kunt eten
Hardgekookte kazen zoals comté, gruyère en emmentaler brengen een zeer klein risico met zich mee. Bij de bereiding wordt de wrongel verhit en door de lange rijping ontstaat een omgeving waarin Listeria zich moeilijk kan ontwikkelen, zelfs als de kaas van rauwe melk is gemaakt. Parmezaanse kaas valt ook in deze categorie.
Industriële verse kazen van gepasteuriseerde melk (mozzarella, ricotta, mascarpone, kwark) kun je eten zolang je de koelketen respecteert en de houdbaarheidsdatum in acht neemt.
Kazen die je beter kunt vermijden
Zachte kazen van rauwe melk brengen het grootste risico met zich mee. Boerenbrie, brie de Meaux, mont d’or en reblochon van rauwe melk: door hun vochtige textuur en korst (met witschimmel of gewassen) vormen ze een gunstige omgeving voor bacteriegroei.
- Zachte kazen met witschimmelkorst van rauwe melk: boerenbrie, brie de Meaux, ambachtelijke coulommiers.
- Zachte kazen met gewassen korst van rauwe melk: boerenmunster, pont-l’évêque, ambachtelijke maroilles.
- Blauwschimmelkazen: roquefort, bleu d’Auvergne, fourme d’Ambert van rauwe melk.
Let ook op geraspte kaas die los wordt verkocht of al meerdere dagen geopend is: besmetting kan na opening optreden, ongeacht het type melk dat oorspronkelijk is gebruikt.
Kaas verhitten tijdens de zwangerschap: bij welke temperatuur verdwijnt het risico?
Listeria monocytogenes wordt door verhitting gedood. Een goed doorbakken tartiflette, raclette waarbij de kaas gesmolten en borrelend heet is, of een pizza rechtstreeks uit een hete oven vormt dus geen probleem, zelfs niet als de kaas oorspronkelijk van rauwe melk is gemaakt.
Het gevaar zit in lauwwarme gerechten. Kaas die alleen op een warm gerecht wordt gelegd zonder voldoende te worden verhit (een lauwwarme salade met geitenkaas die nauwelijks gegratineerd is, een toast die slechts enkele seconden onder de grill heeft gelegen), garandeert niet dat de bacterie ook diep in de kaas wordt gedood.
In de praktijk geldt een gerecht als veilig als de kaas gesmolten en borrelend heet is en de warmte tot in het midden van het stuk is doorgedrongen. De korst blijft echter een risicogebied, zelfs na matige verhitting. Voor de zekerheid kun je die verwijderen.
Wat doe je als je tijdens de zwangerschap ongemerkt rauwe melk hebt gegeten?
Soms kom je er pas achteraf achter dat de kaas die je bij vrienden of in een restaurant hebt gegeten, van rauwe melk was gemaakt. Het belangrijkste om te onthouden: één keer blootgesteld zijn leidt niet automatisch tot een infectie. Besmetting hangt ervan af of de bacterie daadwerkelijk aanwezig was in het product dat je hebt gegeten. Dat komt statistisch gezien niet vaak voor.
Wat je moet doen, is eenvoudig. Houd je temperatuur de weken erna in de gaten en meld koorts, ook als die licht is, aan je arts of verloskundige. Als de symptomen daar aanleiding toe geven, kan met een bloedonderzoek worden nagegaan of de bacterie aanwezig is.
Geen reden tot paniek, maar wees ook niet onvoorzichtig. Het gaat erom snel te reageren bij onverklaarbare koorts, niet om jezelf negen maanden lang alles te ontzeggen.
